Rozwód – podstawowe informacje
Postępowanie rozwodowe jest jednym z najbardziej osobistych i często trudnych postępowań sądowych, w które zaangażowane są osoby fizyczne. Rozwód może zostać orzeczony przez sąd wyłącznie wtedy, gdy między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia. Obejmuje to trzy podstawowe więzi: emocjonalną, fizyczną i gospodarczą.
W toku postępowania rozwodowego sąd bada, czy zachodzą przesłanki do orzeczenia rozwodu, czy też występują tzw. przeszkody rozwodowe – jak np. dobro wspólnych małoletnich dzieci czy sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.
Postępowanie może toczyć się:
- z orzekaniem o winie,
- bez orzekania o winie (na zgodny wniosek małżonków),
- oraz wiązać się z innymi rozstrzygnięciami: o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi, alimentach czy korzystaniu ze wspólnego mieszkania.
W przypadku małżonków posiadających wspólne małoletnie dzieci, sąd obowiązany jest ustalić kwestie opieki, miejsca zamieszkania dziecka, zakresu kontaktów oraz wysokości alimentów. Może także zatwierdzić porozumienie rodzicielskie.
Sprawy rozwodowe toczą się przed sądem okręgowym i rozpoczynają się z chwilą wniesienia pozwu o rozwód. Postępowanie może trwać od kilku miesięcy do ponad roku – w zależności od stopnia sporu między stronami, liczby dowodów i ewentualnej konieczności przeprowadzenia mediacji.
Alimenty
Obowiązek alimentacyjny może powstać zarówno w relacjach pomiędzy rodzicami a dziećmi, jak i pomiędzy byłymi małżonkami. W przypadku rozwodu sąd może zasądzić alimenty na rzecz dziecka pozostającego pod opieką jednego z rodziców, uwzględniając zarówno usprawiedliwione potrzeby dziecka, jak i możliwości zarobkowe oraz majątkowe drugiego rodzica.
Alimenty mogą być także zasądzone na rzecz byłego małżonka, jeżeli rozwód nie został orzeczony z jego wyłącznej winy, a znajduje się on w niedostatku. Jeżeli natomiast jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, sąd może orzec alimenty na rzecz niewinnego małżonka również w sytuacji pogorszenia jego sytuacji życiowej.
Wysokość alimentów nie jest ustalana sztywno – każda sprawa jest indywidualnie oceniana przez sąd na podstawie przedstawionych dowodów.
Podział majątku wspólnego
Po rozwodzie możliwy jest podział majątku wspólnego małżonków. Majątek ten obejmuje w szczególności: wynagrodzenie za pracę, środki zgromadzone na rachunkach bankowych, nieruchomości nabyte w czasie trwania małżeństwa, a także ruchomości, np. pojazdy czy wyposażenie domu.
Podział może nastąpić na drodze ugody zawartej przed notariuszem lub w sądzie. Jeżeli między stronami istnieje spór co do składu majątku lub sposobu jego podziału, konieczne może być przeprowadzenie postępowania sądowego, w którym sąd może również orzec o ewentualnych nakładach z majątku osobistego na wspólny lub odwrotnie.
W postępowaniu o podział majątku możliwe jest także orzeczenie o nierównych udziałach w majątku wspólnym, jeśli jedno z małżonków w sposób rażący nie przyczyniało się do jego powstania.
Opieka nad dziećmi po rozwodzie
W sprawach rozwodowych, w których małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania dziecka, kontaktach z drugim rodzicem oraz alimentach.
Sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom, ograniczyć ją jednemu z nich lub – w wyjątkowych sytuacjach – całkowicie ją odebrać. Podstawowym kryterium oceny sądu jest dobro dziecka. Małżonkowie mogą także przedłożyć tzw. porozumienie rodzicielskie, które – jeżeli odpowiada interesom dziecka – może zostać zatwierdzone przez sąd.
Kontakty z dzieckiem przysługują rodzicowi niezależnie od władzy rodzicielskiej. Sąd może je uregulować w sposób szczegółowy, zakazać ich w określonych przypadkach albo pozostawić ich ustalanie rodzicom.
Ustanowienie rozdzielności majątkowej
Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa ustawowa, obejmująca mienie nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Do majątku wspólnego zaliczają się m.in. wynagrodzenia za pracę, dochody z majątku osobistego oraz przedmioty nabyte wspólnie. Każdy z małżonków ma prawo współdecydować o majątku wspólnym, a zarząd nim wymaga zgody drugiej strony w sprawach istotnych.
Nie zawsze jednak wspólność majątkowa jest rozwiązaniem optymalnym. Z różnych względów – osobistych, zawodowych czy prawnych – małżonkowie mogą zdecydować się na zmianę ustroju majątkowego i ustanowienie rozdzielności majątkowej.
Kiedy i jak można ustanowić rozdzielność majątkową?
Rozdzielność majątkowa oznacza, że każdy z małżonków posiada odrębny majątek
i samodzielnie nim zarządza. Taki ustrój można wprowadzić:
- Umownie – poprzez zawarcie intercyzy u notariusza (zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa),
- Sądowo – na wniosek jednego z małżonków, jeśli istnieją ku temu ważne powody (np. separacja, rażące trwonienie majątku, brak kontaktu, problemy finansowe jednej ze stron).
Orzeczenie sądu co do rozdzielności może działać wstecz, co ma znaczenie m.in. w kontekście odpowiedzialności za długi. Warto pamiętać, że samo ustanowienie rozdzielności majątkowej nie prowadzi automatycznie do podziału majątku wspólnego – wymagane jest osobne postępowanie sądowe lub umowa między małżonkami.